وقتی واحد تعمیرات یک بلبرینگ درخواست میکند، ممکن است انبار آن را با کد داخلی بشناسد، سازنده روی بسته شماره فنی دیگری چاپ کرده باشد و فروشنده نیز شناسه سفارش مخصوص خود را به کار ببرد. اگر این سه شناسه به جای رابطهمند شدن، جای یکدیگر بنشینند، خرید تکراری، موجودی پراکنده و سفارش قطعه نامناسب محتمل میشود.
راهحل، انتخاب یک «شماره برنده» از میان همه شمارهها نیست. باید روشن کنیم هر شناسه به کدام پرسش پاسخ میدهد و چه کسی مسئول تأیید ارتباط میان آنهاست. نرمافزار کدینگ کالا باید این مدل هویت را پشتیبانی کند.
سه شناسه، سه نقش متفاوت
کد داخلی کالا شناسهای است که سازمان برای یک آیتم قابل برنامهریزی، سفارش، نگهداری و مصرف تعریف میکند. این کد باید در طول عمر همان هویت پایدار بماند، حتی اگر تأمینکننده عوض شود.
شماره فنی سازنده یا MPN به قطعهای اشاره میکند که یک تولیدکننده مشخص عرضه میکند. خود شماره را باید همراه با نام یا شناسه سازنده خواند؛ رشته مشابه نزد دو سازنده لزوماً به یک قطعه اشاره نمیکند.
کد فروشنده شناسهای است که تأمینکننده برای فهرست یا سفارش خود استفاده میکند. ممکن است فروشنده یک قطعه را با کدی متفاوت از شماره فنی سازنده بفروشد یا بستهبندی خاصی برای آن داشته باشد.
در راهنمای رسمی SAP نیز شماره قطعه سازنده در کنار شماره ماده داخلی سازمان مدل میشود؛ این شاهدی برای تفکیک دو نقش است، نه نسخهای که باید عیناً در همه سازمانها اجرا شود. منبع: SAP Help، Manufacturer Part Number
مثال: بلبرینگ یک پمپ صنعتی
فرض کنید سازمان برای بلبرینگ یک پمپ، آیتم داخلی BRG-2048 را تعریف کرده است. مهندسی ابعاد، لقی، نوع آببندی و شرایط کاری موردنیاز را در مشخصات این آیتم تعیین میکند. سازنده «الف» قطعهای با شماره A-6208-Z و سازنده «ب» قطعهای با شماره B-6208-S پیشنهاد میدهند. این شمارهها تنها پس از بررسی مشخصات و تأیید کاربرد میتوانند به آیتم داخلی وصل شوند.
اگر قطعه سازنده «ب» برای سرعت یا دمای کاری پمپ مناسب نباشد، شباهت نام و اندازه کافی نیست. یا رابطه تأیید نمیشود، یا برای کاربرد متفاوت آیتم مستقلی تعریف میشود. موجودی نیز باید نشان دهد کدام شماره فنی و کدام بچ یا سریال واقعاً دریافت شده است؛ کد داخلی بهتنهایی جای شناسایی نمونه تحویلشده را نمیگیرد. این همان تمایز کلاس، آیتم و سریال است.
چه زمانی چند MPN زیر یک کد داخلی قرار میگیرند؟
وقتی دو قطعه برای همان نیاز فنی و همان کاربرد، با شواهد کافی قابل جایگزینی باشند، میتوان هر دو را به یک آیتم داخلی مرتبط کرد. اما رابطه باید تأییدشده و مشروط باشد؛ «شبیه است» یا «فروشنده گفته معادل است» معیار کافی نیست.
برای هر رابطه، دستکم این اطلاعات ارزشمند است:
- سازنده و شماره فنی دقیق، با نسخه یا پسوند مؤثر شماره؛
- مستندات مشخصات و دلیل تأیید یا رد؛
- کاربرد، تجهیز یا محدودهای که تأیید برای آن معتبر است؛
- تاریخ شروع و پایان اعتبار و مرجع تصمیم؛
- وضعیت تأیید برای خرید، مصرف یا فقط بررسی بیشتر.
در فرایند خرید نیز تفاوت میان شماره ماده داخلی و شماره قطعه سازنده به رسمیت شناخته میشود. منبع: SAP Help، Procurement Using Manufacturer Part Numbers
چه زمانی باید آیتم تازه ساخت؟
اگر تفاوت دو قطعه بر انتخاب، نگهداری، ایمنی یا عملکرد اثر بگذارد و نتوان آنها را در شرایط یکسان مصرف کرد، نگهداشتنشان زیر یک آیتم ممکن است خطرناک باشد. برای مثال، دو بلبرینگ با اندازه ظاهری یکسان اما لقی یا آببندی متفاوت میتوانند الزام نگهداری متفاوتی داشته باشند. تصمیم باید از مشخصات و کاربرد شروع شود، نه از شباهت رشته شمارهها.
از طرف دیگر، تغییر فروشنده بهتنهایی معمولاً دلیلی برای ساخت کد داخلی جدید نیست. کد فروشنده باید به منبع تأمین وصل شود. اگر همان کالا را فروشنده دیگری تأمین کند، این تغییر در رابطه تأمین ثبت میشود. بحث تفصیلیتر این مرز در مقاله کالای جایگزین یا کد تکراری؟ آمده است.
نرمافزار کدینگ باید چه مسئلهای را حل کند؟
نرمافزار باید اجازه دهد یک هویت داخلی به چند شماره فنی مجاز وصل شود، بدون اینکه رابطه تأییدنشده را خودکار معادل فرض کند. جستوجو باید از هر سه مسیر کد داخلی، MPN همراه سازنده و کد فروشنده به آیتم درست برسد. در عین حال، سفارش خرید و رسید انبار باید مشخص کنند دقیقاً کدام قطعه و از کدام منبع دریافت شده است.
پیش از ایجاد آیتم تازه، سامانه باید امکان کشف رکوردهای مشابه و شمارههای فنی مرتبط را فراهم کند؛ درباره این مسئله در پیشگیری از کد کالای تکراری توضیح دادهایم. همچنین تغییر رابطهها باید تاریخچه داشته باشد تا بتوان فهمید در زمان یک خرید یا مصرف، کدام شماره فنی تأیید شده بود. این قابلیت به کیفیت داده پایه کالا وابسته است.
جمعبندی
کد داخلی، هویت موردنیاز سازمان را پایدار میکند؛ MPN هویت قطعه نزد سازنده را روشن میکند؛ کد فروشنده به مسیر سفارش مربوط است. ارزش کدینگ در نگهداری رابطه دقیق و قابل بازبینی میان این شناسههاست. وقتی شرایط جایگزینی، تاریخ اعتبار و نمونه واقعی تحویلشده ثبت شوند، انبار و خرید میتوانند از یک زبان مشترک استفاده کنند، بدون آنکه تفاوتهای فنی پشت یک شماره پنهان بماند.