رهگیری بچ در انبار یعنی بتوانیم برای یک گروه مشخص از کالا پاسخ بدهیم: از کجا آمده، اکنون چه مقدار از آن در کدام محل باقی مانده و بقیه به چه مقصدی رفته است. شماره بچ یا لات نقطه شروع این کار است؛ اما اگر ارتباط آن با رسید، انتقال، حواله و برگشت حفظ نشود، وجود یک شماره روی برچسب بهتنهایی پاسخ این پرسشها را نمیدهد.
مسئله زمانی روشن میشود که یک محموله بین چند قفسه تقسیم شود یا بخشی از آن به چند درخواست مختلف تحویل داده شود. در این مقاله، با یک مثال فرضی از انبار قطعات صنعتی، مدلی را توضیح میدهیم که نرمافزار انبارداری باید بتواند پشتیبانی کند: مقدار و محل تغییر میکنند، اما پیوند هر بخش با منشأ قابلردیابی آن حفظ میشود.
بچ یا لات چه چیزی را مشخص میکند؟
آیتم میگوید با چه قلمی سروکار داریم؛ بچ یا لات، یک گروه قابلردیابی از همان قلم را مشخص میکند. در این متن، بچ و لات را برای این مفهوم مشترک به کار میبریم؛ تعریف مرز گروه در هر سازمان باید با فرایند تولید، مدارک تأمین و نیاز رهگیری آن سازگار باشد.
دو گروه از یک بلبرینگ ممکن است مشخصات هویتی یکسانی داشته باشند و زیر یک آیتم ثبت شوند، ولی از دو لات تولید متفاوت آمده باشند. اگر بخواهیم بعداً گواهی یا سابقه دریافت هر گروه را پیدا کنیم، ادغام موجودی آنها در یک عدد کلی کافی نیست. در مقابل، برای دنبالکردن تکتک نمونهها به شناسایی در سطح سریال نیاز داریم. تفاوت این سطوح را در مدل هویت سهلایه کالا توضیح دادهایم.
همچنین نباید فرض کنیم شماره لات چاپشده در همه شرکتها و برای همه اقلام یکتا است. در طراحی داده، شناسه داخلی گروه، آیتم مرتبط و شماره اعلامشده سازنده یا تأمینکننده را از هم جدا کنید؛ اگر منشأ برای رفع ابهام لازم است، آن را هم نگه دارید. شمارههای مشابه از دو منشأ متفاوت را صرفاً به دلیل شباهت متن ادغام نکنید.
شماره بچ، شماره رسید و آدرس قفسه یکی نیستند
رسید یک رویداد ورود است؛ قفسه محل نگهداری است؛ بچ گروهی است که میخواهیم سابقه آن را دنبال کنیم. این سه میتوانند به هم مرتبط باشند، ولی نقش یکسانی ندارند.
| داده | پرسشی که پاسخ میدهد | چیزی که نباید از آن نتیجه گرفت |
|---|---|---|
| کد آیتم | چه قلمی است؟ | همه موجودی آن از یک لات آمده است |
| شناسه بچ یا لات | متعلق به کدام گروه قابلردیابی است؟ | فقط یک بار دریافت شده است |
| شماره رسید | با کدام ورود ثبت شده است؟ | تمام ردیفهای رسید یک لات هستند |
| آدرس جایگاه | اکنون کجا نگهداری میشود؟ | تغییر قفسه یعنی تغییر هویت کالا |
| شماره حواله | با کدام خروج تحویل شده است؟ | تمام مقدار یک لات خارج شده است |
ممکن است بخشی از یک لات امروز و بقیه فردا دریافت شود؛ در این صورت دو رسید لزوماً دو لات تولید نمیسازند. برعکس، یک رسید میتواند چند لات داشته باشد و لازم است ردیفها یا تخصیص مقدار آن تفکیک شوند. اگر سازمان برای هر دریافت شناسه داخلی تازه میسازد، ارتباط آن با لات اصلی باید باقی بماند. درباره تفکیک محل و هویت نیز راهنمای کدینگ محل انبار را بخوانید.
مثال انبار: یک لات، چند محل و چند حواله
فرض کنید ۱٬۲۰۰ عدد بلبرینگ از یک آیتم و یک لات مشخص دریافت شده است. همه اعداد این مثال فرضیاند و واحد پایه «عدد» است. ابتدا ۷۰۰ عدد در جایگاه اول و ۵۰۰ عدد در جایگاه دوم قرار میگیرند.
از جایگاه اول، ۲۵۰ عدد با یک حواله تحویل میشود. سپس ۱۵۰ عدد از همان جایگاه به جایگاه سوم انتقال پیدا میکند. از جایگاه دوم نیز ۲۰۰ عدد با حواله دیگری خارج میشود. وضعیت نهایی چنین است:
| محل یا مقصد | مقدار | وضعیت در پایان مثال |
|---|---|---|
| جایگاه اول | ۳۰۰ عدد | موجود در انبار |
| جایگاه دوم | ۳۰۰ عدد | موجود در انبار |
| جایگاه سوم | ۱۵۰ عدد | موجود در انبار |
| مقصد حواله اول | ۲۵۰ عدد | تحویلشده |
| مقصد حواله دوم | ۲۰۰ عدد | تحویلشده |
جمع موجودی باقیمانده ۷۵۰ عدد و جمع خروج ۴۵۰ عدد است؛ مجموع آنها همان ۱٬۲۰۰ عدد دریافت اولیه میشود. انتقال داخلی ۱۵۰ عدد، موجودی کل انبار را کم نمیکند؛ فقط محل آن را تغییر میدهد. اگر هم خروج از مبدأ و هم ورود به مقصد را ثبت میکنیم، این دو باید به یک انتقال مرتبط باشند.
در این مثال همه بخشها همچنان به همان لات متصلاند. تقسیم فیزیکی میان قفسهها یا چند حواله، بهخودیخود یک لات تولید جدید نمیسازد. اگر برای بستههای حاصل شناسه فرعی ایجاد میکنید، رابطه آنها با گروه اولیه را نیز ثبت کنید.
هر گردش باید چه اطلاعاتی را همراه ببرد؟
برای همین سناریوی ساده، حداقل باید آیتم، بچ، مقدار، واحد، نوع رویداد، زمان ثبت، مرجع سند و محل یا طرف مرتبط مشخص باشد. در انتقال، مبدأ و مقصد هر دو اهمیت دارند؛ در خروج، مقصد تحویل و مرجع درخواست نیز به توضیح سابقه کمک میکنند.
این فهرست، پیشنهاد طراحی برای مثال ماست. در مستندات رهگیری Microsoft Dynamics 365 نیز جستوجو بر پایه شماره آیتم و یک بُعد رهگیری مانند بچ یا سریال انجام میشود، در حالی که محل نگهداری یک معیار اختیاری برای محدودکردن جستوجو است. منبع: معیارهای رهگیری کالا در Microsoft Learn
برای برگشت کالا هم صرف ثبت «۲۰ عدد ورودی» کافی نیست. اگر ارتباط برگشت با خروج قبلی و لات معلوم باشد، آن را نگه دارید. اگر منشأ معلوم نیست، نبودن اطلاعات را صریح ثبت کنید و از نسبتدادن حدسی کالا به یک لات پرهیز کنید. درباره تفاوت مقدار و واحد نیز راهنمای واحد سنجش و بستهبندی کالا مکمل این بحث است.
رهگیری باید در دو جهت پاسخ بدهد
رهگیری رو به عقب از یک موجودی یا تحویل مشخص آغاز میشود و به منشأ آن میرسد: این کالا با کدام دریافت وارد شده و به چه مدارکی متصل است؟ رهگیری رو به جلو از یک گروه مشخص شروع میشود و مقصدهای آن را پیدا میکند: چه مقدار مانده و چه مقدار به کجا رفته است؟ این دو جهت در راهنمای رهگیری Microsoft نیز جدا توضیح داده شدهاند.
در مثال ما، انتخاب لات باید هم سه محل دارای موجودی و هم دو حواله خروج را نشان دهد. انتخاب حواله اول نیز باید به همان آیتم، لات و دریافت مربوط برسد. گزارش فقط موجودی فعلی، تحویلهای گذشته را پاسخ نمیدهد؛ گزارش فقط اسناد هم الزاماً محل فعلی باقیمانده را روشن نمیکند.
زمان گزارش را نیز مشخص کنید. عبارت «۷۵۰ عدد باقی مانده» مربوط به پایان سناریوی ماست؛ پس از یک خروج تازه، گزارش قبلی خودبهخود تصویر وضعیت جدید نخواهد بود.
تقسیم، بستهبندی و اختلاط را از هم جدا کنید
جابجایی ۱۵۰ عدد از یک قفسه به قفسه دیگر، انتقال است. قراردادن بخشی از همان لات در چند بسته کوچکتر، بستهبندی مجدد است. مخلوطکردن مواد از دو لات، رویداد متفاوتی است و نباید صرفاً با عوضکردن نام یکی از لاتها پنهان شود.
برای طراحی رهگیری، رابطه ورودی و خروجی چنین فرایندی را نگه دارید: کدام گروهها، با چه مقدار و واحدی، وارد فرایند شدند و کدام گروه خروجی حاصل شد؟ اگر طبق قواعد سازمان برای خروجی شناسه تازه تعریف میشود، این شناسه نباید ارتباط با ورودیها را قطع کند. در مواد مخلوطشده، نمیتوان بدون شواهد ادعا کرد هر بخش خروجی دقیقاً از کدام ورودی آمده است.
کسری، ضایعات و اختلاف شمارش نیز باید رویداد و دلیل مشخص داشته باشند. در سناریوی ساده ما هیچکدام وجود نداشت؛ در عملیات واقعی، نباید برای برابرشدن ظاهری جمعها، مقدار اولیه یا سوابق قدیمی را بیردپا تغییر داد.
برچسب خوب، دسترسی به سابقه را آسان میکند
وقتی یک لات بین چند بسته تقسیم میشود، برچسب هر بسته باید امکان تشخیص آیتم و گروه مرتبط را حفظ کند. در صورت نیاز، شناسه خود بسته و مقدار آن هم جدا ثبت میشود. تکثیر یک برچسب بدون کنترل محتوای بسته میتواند فقط اشتباه را تکثیر کند.
در چارچوب GS1، بارکدهای دوبعدی معرفیشده در راهنمای رسمی میتوانند دادههایی مانند GTIN و شماره بچ یا لات را رمزگذاری کنند. بنابراین حامل داده و داده مربوط به گروه کالا دو مفهوم جدا هستند. منبع: توضیح GS1 درباره دادههای بارکد دوبعدی
در طراحی داخلی، اسکن باید به اطلاعات درست وصل شود؛ هیچ نوع بارکدی بهتنهایی جای ثبت گردشها را نمیگیرد. برای توضیح بیشتر، تفاوت بارکد، QR و شماره سریال را ببینید.
نرمافزار انبارداری را با یک سناریوی واقعی بسنجید
هنگام ارزیابی نرمافزار، مثال ۱٬۲۰۰ عددی بالا را از ابتدا تا انتها اجرا کنید و این خروجیها را بخواهید:
- موجودی همان آیتم و لات، به تفکیک هر سه جایگاه، قابل مشاهده باشد.
- هر دو حواله و مقدار تحویلشده آنها از سابقه لات پیدا شوند.
- از یک حواله بتوان به گروه کالا و دریافت مرتبط برگشت.
- انتقال داخلی، جمع موجودی کل را اشتباه تغییر ندهد.
- اصلاح یا برگشت، مرجع و سابقه روشن داشته باشد.
- اطلاعات نامعلوم با اطلاعات تأییدشده اشتباه نشود.
اینها معیارهای ارزیابی مدلاند و بیانگر تأیید همه قابلیتهای فعلی یک محصول نیستند. برای آشنایی با رویکرد کلی ایدنتو به این مسئله، بخش انبار ایدنتو و راهنمای مدیریت موجودی بر پایه آیتم، بچ و سریال نقطه شروع مناسبی هستند.
پرسشهای متداول درباره رهگیری بچ در انبار
آیا برای هر رسید باید بچ جدید بسازیم؟
لزوماً خیر. یک لات میتواند با چند رسید دریافت شود. اگر برای کنترل داخلی هر دریافت شناسه جدا دارید، ارتباط آن با لات سازنده یا گروه اصلی را نگه دارید و این دو شناسه را هممعنا فرض نکنید.
با انتقال کالا به قفسه دیگر، شماره بچ عوض میشود؟
انتقال ساده محل نگهداری را تغییر میدهد. اگر کالا و گروه آن تغییری نکردهاند، صرف جابهجایی دلیل ایجاد لات تولید تازه نیست؛ فقط گردش و محل جدید باید ثبت شوند.
تفاوت رهگیری بچ و رهگیری سریال چیست؟
بچ سابقه یک گروه را دنبال میکند؛ سریال یک نمونه مشخص را. اگر باید بدانیم دقیقاً کدام الکتروموتور تحویل شده، شناسایی گروه بهتنهایی کافی نیست و باید نمونه نیز قابل تشخیص باشد.
اگر برچسب لات از بین رفت چه کنیم؟
از سند، بستهبندی یا مدرک معتبر برای بازیابی ارتباط استفاده کنید. اگر نتیجه قطعی نیست، وضعیت منشأ نامعلوم را ثبت و طبق فرایند سازمان تعیین تکلیف کنید؛ انتخاب نزدیکترین شماره لات، سابقه قابلاعتماد ایجاد نمیکند.